In december 2006 vonden archeologen op de Palatijnse heuvel in Rome de overblijfselen van een kist van populierenhout, beschermd door linnen en zijde, waarin zich onder andere Romeinse keizerlijke standaarden (signa imperii) en de scepter van een Romeinse keizer bevonden. De scepter werd al snel toegeschreven aan keizer Maxentius. Naast de standaard en de scepter, een bol met goudbeslag, werden ook twee andere scepters gevonden, evenals vier metalen speerpunten van werpsperen (pilum), twee kristallen bollen en een bol van het azuurblauwe mineraal chalcedon.

Signa Imperii (Bron: Istituto Centrale per il Restauro, 2007).

Maxentius werd op 28 oktober 312 in Rome verslagen door Constantijn de Grote, waarna zijn lichaam in de Tiber geworpen werd. Volgens Francesco Rutelli, minister van Cultuur, vermoeden onderzoekers dat een vertrouweling van de omgebrachte keizer de keizerlijke regalia veilig zou kunnen hebben gesteld. Het is ook mogelijk dat zij weggegooid waren als onderdeel van de damnatio memoriae, waarbij alles wat aan de keizer herinnerde moest worden uitgewist. De reden voor de toeschrijving van deze vondst aan Maxentius is niet bekend en zal wellicht vooral in de sensatiehoek gezocht (en dus niet al te serieus genomen) moeten worden.

Signa waren houten of metalen speren en palen, die bekroond werden met onder andere dieren figuren, een afbeelding van de keizer, of de vlag van een militaire eenheid. Voor het Romeinse leger fungeerden deze signa feitelijk als een soort regimentskleuren en waren zij van zeer groot belang. Het is volledig onmogelijk om het (zowel feitelijke als symbolische) belang van deze voorwerpen te overdrijven.

Op het slagveld werden de signa gebruikt als verzamelpunt, voor signaleringen, als punt van referentie voor de troepenformaties, om de moraal van het legioen te verhogen en hiernaast voor de soldaten om elkaar te kunnen onderscheiden.

De signa hadden ook een belangrijke rol bij de militaire religieuze feesten en zij hadden zelfs hun eigen heiligdommen (sacella), waar zij in olie gewijd werden, versierd met guirlandes, en aldus eer betoond kregen. Slechts met lichte overdrijving schreef de Romeinse dichter Tertullian aan het einde van de tweede of begin van de derde eeuw na Christus dat “het religieuze systeem van het Romeinse leger volledig gewijd is aan de verering van de standaarden.”

Clementina Panella, archaeoloog aan de Univeristeit La Sapienza te Rome, ontdekte de antieke kist bij opgravingen in een ondergrondse ruimte op de noordoostelijke helling van de Palatijnse heuvel. Dankzij deze ontdekking zijn nu tastbare voorbeelden bekend van de kostbare signa, die op het slagveld fungeerden als het symbool van Rome en van de keizerlijke macht. Tot aan deze vondst waren geen overgebleven exemplaren bekend van de keizerlijke signa; voorheen waren slechts vijf deelfragmenten gevonden. Zo was onbekend dat zelfs de palen van de speren versierd waren, of dat de globes die zich hierboven bevonden gekleurd waren. De zeer goed bewaard gebleven globes van goud en groen glas en blauw chaldedon waren dan ook een volledige verrassing.

“Aanvankelijk dachten we dat de metalen palen de bovenkant van een ijzeren hek waren. Toen we ze vonden en zagen we dat ze in zulk een goede conditie waren dachten we zelfs dat ze nieuw leken, in plaats van antiek,” aldus directeur van de opgravingen Clementini Panella. Wat ze daadwerkelijk opgegraven hadden waren de eerste bekende voorbeelden van de signa (standaarden), evenals een keizerlijke scepter, enkele van de belangrijkste machtssymbolen van de Romeinen. “Het is een uitzonderlijke vondst,” Aldus Panella, die dit gebied al enkele jaren onderzoekt.

Deze vondst mag zeker uniek genoemd worden, aangezien “deze voorwerpen, symbolen van de keizerlijke macht, [...] tot nu toe alleen maar [bekend waren] van afbeeldingen op munten en schilderingen”, aldus Rutelli. De gevonden voorwerpen zijn sinds maart 2007 te bewonderen in het Palazzo Massimo, een van de vestigingen van het Nationaal Romeins Museum in Rome. 

De kist met standaarden en scepter in situ (Bron: Archaeology, januari/februari 2008).

Bron: Archaeology Magazine

In mei 2007 hebben archeologen in Rome een aantal mozaieken uit de eerste eeuw na Christus gevonden, waarvan zij denken dat deze onderdeel uitmaakten van de antieke tuinen van Lucullus. Deze uitgestrekte tuinen, de horti, omvatten het tegenwoordig bebouwde gebied boven de Spaanse Trappen in Rome.

De beroemde tuinen van de Romeinse generaal Lucius Licinius Lucullus waren het model voor latere tuinen in de stad en werden verder ontwikkeld door de Romeinse keizers. De tuinen werden in de 1e eeuw voor Christus ontworpen rondom een patriciers villa en waren een van de eerste pogingen landschapsarchitectuur toe te passen in het westen. Lucullus had het idee van een pleziertuin ontwikkeld nadat hij het publieke leven uit afgunst verlaten had nadat zijn rivaal Pompejus hem beroofd had van zijn aandeel in Rome’s veroveringen in het oosten, aldus Andrew Wallace-Hadrill, directeur van de British School at Rome.

Na het overlijden van Lucullus warden de tuinen aangeschaft en verfraaid door de vermogende consul Valerius Asiaticus. Later eigende Messalina, de vrouw van Keizer Claudius, zich de tuinen toe – eveneens dwong zij Valerius Asiaticus zelfmoord te plegen. Na tegen haar man te hebben samengezworen werd zij vermoord in de tuinen van Lucullus.

De recent ontdekte mozaieken dateren vermoedelijk ook uit de tijd van Claudius: de eerste eeuw na Christus. De mozaieken werden ontdekt tijdens werkzaamheden rond de modernisering van het gebouw van een bibliotheek (de Biblioteca Hertziana) van het Max Planck Instituut, een Duits kunsthistorisch gezelschap, dicht bij de Spaanse Trappen. De mozaieken werden gevonden op een diepte van negen meter onder het huidige straatniveau. De afbeeldingen, waaronder een van Cupido op een dolfijn en een met een wolvenkop in groen en goud, dienden waarschijnlijk als versiering van een groot nymphaeum, een kunstmatige grot met waterwerken. Opgravingen onder de bibliotheek hebben ook een marmeren buste van Venus aan het licht gebracht, vermoedelijk deel van een van de beelden die het nymphaeum versierden.

“De architectuur van de oude Romeinse tuinen kwam tot leven waar wij bijstonden. Het leek wel een droom,” zo vertelde Maria Antonietta Tomei, van de Romeinse Archeologische Dienst. Stefania Trevisan, die de opgraving leidt, vertelde dat de opgravingen gecontinueerd werden in de hoop meer vondsten te doen.

Mozaiek met afbeelding van Cupido op een dolfijn (Bron: BBC, 17-05-2007).

Bron: BBC

Italiaanse archeologen denken de grot te hebben gevonden waar een wolvin de stichters van Rome, de tweeling Romulus en Remus, volgens legendes gevoed zou hebben. 

Vlakbij de ruines van het paleis van keizer Augustus op de Palatijnse heuvel in Rome is een ondergrondse ruimte ontdekt, versierd met schelpen, mosaieken en lavasteen. Expert zeggen er redelijk zeker van te zijn dat dit het lang verloren Romeinse heiligdom is, dat ook bekend staat als de Lupercale, naar het Latijnse woord voor wolf. 

De Lupercale grot is te zien op deze foto (Bron: handout, uitgegeven door het Italiaanse Ministerie van Cultuur, 20-11-2007).

“Dit zou zeer goed de plaats kunnen zijn die getuige was van de mythe van het ontstaan van Rome, een van de bekendste mythes ter wereld: de legendarische grot waar een wolvin Romulus en Remus voedde en hen redde van de dood,” zo zei Minister van Cultuur Francesco Rutelli, bij de presentatie van de ontdekking. 

De grot is enkele meters onder de grond gevonden in een tot dan toe niet onderzocht gebied, tijdens restauratie werkzaamheden van het paleis van Augustus, de eerste Romeinse keizer. 

Archeologen die de beschrijvingen uit de Renaissance van de grot onderzochten, gebruikten een camera probe en de hierbij gemaakte fotos lijken te suggereren dat de grot goed bewaard is gebleven. De foto’s tonen een witte adelaar in het midden van de decoraties. “U kunt onze verbazing vast begrijpen; we schreeuwden het bijna uit,” aldus Professor Giorgio Croci, hoofd van het archeologische team dat aan de restauratie van de Palatijnse heuvel (die over het Romeinse forum uitkijkt) werkte. 

Volgens de mythe werden Romulus en Remus, de tweeling zonen van de god Mars, achter gelaten aan de oever van de rivier de Tiber, waar een wolvin hen vond en met haar melk voedde. Het wordt verondersteld dat de broers op 21 april  753 voor Chr. de stad Rome gesticht hebben op dezelfde plaats als waar zij achter gelaten waren en uiteindelijk gestreden hebben over wie van hen de leider zou worden. Romulus doodde Remus en werd hiermee de eerste koning van Rome. 

Volgens archeologen bevestigt de locatie van de grot hun geloof dat het daadwerkelijk de Lupercale betreft. ”Het is duidelijk dat Augustus wilde dat zijn residentie gebouwd werd op een plek die heilig was voor de stad Rome,” aldus Croci. De keizer had het heiligdom gerestaureerd en verbond deze waarschijnlijk vervolgens weer met zijn eigen paleis. Volgens Irene Iacobi, die de leiding over de opgraving heeft, “moet de Lupercale een belangrijke rol hebben gespeeld in Augustus’ politiek. Hij zag zichzelf als de nieuwe Romulus”.

Het zal niet een eenvoudige taak zijn om meer over de grot te weten te komen zonder deze te beschadigen, of de funderingen van de omringende ruines. Bij het gedeeltelijk instorten van de grot in een ver verleden, heeft meer dan twee-derde van de ruimte (die op sommige plaatsen ca 8 meter hoog is) zich gevuld met debris en aarde, en het is dan ook niet duidelijk waar zich de ingang van de grot bevond. ”We moeten dit met enorme voorzichtigheid onderzoeken. Het is zeer waardevol en zeker meer dan 2000 jaar oud,” aldus Croci. Andrea Carandini, archeoloog gespecialiseerd in het antieke Rome, vertelde dat hij verbluft was door de vondst en hij noemde het “een van de belangrijkste ontdekkingen ooit gedaan”. Teams van archeologen zullen binnenkort trachten de originele toegang tot de grot te localiseren aan de voet van de Palatijnse heuvel, zodat de grot veilig bereikt kan worden.

Na sinds lange tijd beschuldigd te worden haar antieke schatten te verwaarlozen, geeft de Italiaanse overheid nu ca 12 milioen euro uit om de ruines op de Palatijnse heuvel te herstellen. Het paleis van Augustus zal vanaf februari 2008 dan ook weer voor publiek geopend zijn - na decennia lang wegens gevaar voor instorting gesloten te zijn geweest. 

Toevoeging d.d. 10-12-2007 : Het paleis van keizer Augustus op de Palatijnse heuvel in Rome zal vanaf maart 2008 zijn deuren weer openen voor het publiek. Sinds het paleis in de ‘80-er jaren werd gesloten is zeker twaalf miljoen euro gestoken in de restauratie van de fresco’s en de met zuilengangen omgeven tuin. Omdat de werkzaamheden tussentijds door blijven gaan, zullen bezoekers de eerste tijd in groepen van maximaal tien door de rijk gedecoreerde vertrekken (waaronder de ontvangsthal) van Augustus en het nabijgelegen paleis van zijn vrouw Livia worden geleid.

Bron: Reuters, National Geographic